Ðám thiêu của người Chăm Bàlamôn

[camphat]

Hệ thống quảng cáo SangNhuong.com

Ðám thiêu của người Chăm Bàlamôn

Ban Vy

Theo nghi lễ vòng đời của người Chăm Bàlamôn thì lễ hỏa táng được xem quan trọng hàng đầu. Tang lễ này là một hệ thống lễ rất phong phú và phức tạp, cũng tốn kém tiền của. Có sự khác nhau giữa các đám tang của các tầng lớp trong xã hội do ảnh hưởng chế độ đẳng cấp của Ấn Ðộ.

Hài cốt được đặt lên đống củi và đốt cháy. Với người Chăm Bàlamôn, thì lễ hỏa táng được xem quan trọng hàng đầu theo nghi lễ vòng đời của họ.

Lễ hỏa táng của người Chăm Bàlamôn được tổ chức trong bốn ngày ba đêm. Và hỏa táng vào buổi sáng ngày cuối cùng. Lễ này bắt đầu diễn ra vào sáng ngày Chủ Nhật hoặc sáng Thứ Tư, miễn là có sự cho phép lấy ngày của thầy cả sư.

Ngày đầu tiên tang lễ được bắt đầu vào khoảng 6 giờ sáng. Gia đình sẽ ra nơi chôn cất để lấy hài cốt đã được chôn khoảng từ 1 năm rưỡi đến 2 năm rưỡi tùy theo đất chôn như thế nào mà có thể làm lễ hỏa táng. Cũng trong khoảng thời gian này, sẽ bắt đầu dựng nhà lễ và trang trí theo đúng quy định của tín ngưỡng Bàlamôn. Nhà lễ được dựng lên ngoài người trong gia đình còn có sự giúp đỡ từ họ hàng và bà con láng giềng (tùy vào mối quan hệ của gia đình mà bà con đến nhiều hay ít). Theo quy định thì hướng mở của nhà lễ hướng về phía Bắc. Phía Nam nhà lễ là nơi để hài cốt người chết. (Theo trình tự, ngày thứ nhất bắt đầu sẽ là ngày “Lễ cho ăn” Harei blei huak) được bốn thầy Paseh làm lễ. Theo quan niệm của người Chăm thì khi chết là sự đầu thai trở lại và sẽ sang một thế giới khác. Ðể cho người chết khỏi khổ, thì phải làm sao để người chết không bị đói khát. Vì thế “Lễ cho ăn” được làm vào ngày thứ nhất. Vật phẩm trong “Lễ cho ăn” chỉ có nước, gạo và muối. Các mâm lễ sẽ được trang trí theo quy định. Sau đó ông thầy chủ lễ bắt đầu làm lễ đề mời gọi thần linh về chứng giám.

Bốn người khiêng hài cốt (halan char) được quấn khăn màu đỏ đã được làm bùa phép.

Trước khi làm “Lễ cho ăn” các thầy sẽ làm lễ tẩy uế (tẩy thể). Trong lễ này mỗi thầy sẽ có một mâm lễ riêng. Vật lễ trên mâm có lửa trầm, trầu, cau, hạt nổ, cơm vắt, muối hạt. Mủng gạo thì được chia làm hai phần: Một phần để thầy cho ăn và một phần để con cháu trong gia đình cho người chết ăn. “Lễ cho ăn” được diễn ra trong tiếng tù và, tiếng chiêng trống nghe rất linh thiêng và não ruột.

Sau “Lễ cho ăn” tiếp tục là lễ thức dâng cơm cho các thầy paseh. Người bưng cơm (pok lisei) thứ tự sẽ bưng các mâm lễ dâng cho các thầy, trước hết là rượu, trầu cau và sẽ có một mâm dành cho người chết. Các thầy Paseh làm nghi thức tụng kinh và làm phép trước khi ăn. Sau đó người bưng cơm tiếp tục dâng cơm cho ban nhạc (Gru adaoh), bà đơm cơm, thợ trang trí, chủ tang. Còn những người trong gia đình, bà con láng giềng và khách sẽ ăn cơm chung.

Bên trong nhà lễ, nơi được dựng lên nhằm phục vụ cho những nghi thức tổ chức đám thiêu cho người đã chết.

Buổi tối ban nhạc bắt đầu thực hiện công việc của mình. Lập bàn tổ cúng để hát tang ca từ khoảng 19 giờ đến 21 giờ. Nội dung là kể lại vòng đời người từ lúc sinh ra cho đến chết và sau khi chết được đầu thai lại. Sau khi ban nhạc kết thúc thì mọi người bắt đầu dọn mâm ăn chè đêm. Và người chết cũng được dâng. Cái thú vị của đêm ăn chè là gia đình sẽ nấu để mời tất cả mọi người đến ăn. Ðặc biệt là cũng là địa điểm tập kết của các em độ tuổi tiểu học trong làng đến ăn chè (Yaong beng). Mỗi khi có Lễ hỏa táng của ai đó thì thú vui của các em là chờ đến lúc ăn chè.

Kết thúc ngày thứ nhất thì ngày thứ hai sẽ là ngày nghỉ, chỉ có ban nhạc hát tang ca. Trong ngày hôm nay hoạt động diễn ra cũng rất đơn giản. Lễ hát xướng sẽ hát ba buổi: Sáng, chiều, tối. Nhưng giai điệu tang ca nghe rất não nề, đưa người nghe cảm nhận được sự mất mát. Bên cạnh đó hướng người nghe đến sự linh thiêng như đang thoát ra khỏi trần tục...

Người bưng cơm đang dâng cơm cho thầy Paseh và Po Dhia (Cả Sư).

Tiếp tục là ngày thứ ba: Lễ chém cây (Tak Kayau). Ngày này cũng rất quan trọng vì sau Lễ Chém Cây sẽ là Lễ tiễn đưa (Palao) dân làng và khách khứa từ các làng khác đến rất đông và gia đình sẽ thết đãi (tùy theo mối quan hệ gia đình mà khách ở các palei khác đến).

Bắt đầu với Lễ Tak Kayau: Lễ này sẽ do một Po Adhia và một thầy Paseh đảm nhiệm. Sau đó hai thầy Paseh cầm một cây chà gạt, một cây mốc trượng bước ra đứng ở giữa rạp và đọc vài câu thần chú, sau đó mỗi ông sẽ chặt tượng trưng ba lần rồi giao lại cho thợ làm đòn khiêng. Cũng trong thời gian này On Hang (thợ làm nhà) cất một cái nhà mồ (dùng để khiêng người chết đem đi hỏa táng). Bốn gốc nhà mồ có dán hình con hăng (con rồng được cách điệu lại) và cuối cùng là hai thầy Paseh đến ngã ba đường đào một cái lỗ, họa hình người chết, đặt ba đoạn tre rồi lắp lại để trấn yểm tà ma.