kmibiz
03-02-2013, 09:26 AM
Ch? d? an trong phòng ng?a và di?u tr? b?nh ti?u du?ng
BS. Lâm Th? Mai Liên
Trung tâm Dinh du?ng TP. HCM
Ti?u du?ng là m?t b?nh m?n tính, có tác d?ng c?a y?u t? di truy?n, do h?u qu? c?a s? thi?u h?t Insulin (m?t lo?i hóc môn do t?y hay còn g?i là lá mía c?a ngu?i ti?t ra). B?nh du?c d?c trung b?i tình tr?ng tang du?ng ? trong máu và các r?i lo?n chuy?n hóa khác.
T? xa xua, các th?y thu?c dã ghi nh?n s? xu?t hi?n c?a b?nh ti?u du?ng. D?c bi?t, trong vài th?p niên g?n dây, s? ngu?i m?c b?nh ti?u du?ng trên th? gi?i gia tang v?i t?c d? r?t nhanh chóng, do v?y hi?n nay ti?u du?ng du?c xem nhu là m?t d?i d?ch c?a toàn c?u.
T?i M?, nam 1993 có kho?ng 7,8 tri?u ngu?i du?c ch?n doán là b?nh ti?u du?ng, chi?m t? l? 3,1% tang g?p 5 l?n so v?i nam 1958; trong dó có d?n 90-95% ngu?i thu?c ti?u du?ng típ 2 (là lo?i ti?u du?ng xu?t hi?n ? tu?i trung niên hay l?n hon). Theo T? ch?c S?c kh?e Th? gi?i (WHO) nam 2000 s? ngu?i m?c b?nh ti?u du?ng trên th? gi?i là 177 tri?u, d? tính d?n nam 2025 con s? này s? là 300 tri?u.
Riêng t?i Vi?t Nam, nam 1991 t? l? ngu?i m?c b?nh ? Hà N?i là 1,1%; ? Hu? 0,96%; ? TP. HCM 2,3%. Nam 2002, t? l? b?nh ti?u du?ng trên toàn qu?c là 2,7%; riêng t?i các thành ph? t? l? m?c là 4,4% trong khi ? các khu v?c khác dao d?ng t? 2,1 - 2,7%.
1. Nguyên nhân nào gây ra b?nh ti?u du?ng?] (http://duoconline.com/ct/com-vi-sinh-com-da-day-tra-tieu-duong-cao-diep-ha-chau-tra-tam-that/25/thao-duoc-methi-thao-duoc-methi-an-dobenh-tieu-duong-dai-thao-duong-benh-dai-thao-duongon-dinh-duong-huyet-giam-cholesterol-giam-benh-tieu-duong-tieu-duong.html)
Hi?n nay chua rõ nguyên nhân chính xác gây ra b?nh ti?u du?ng. Tuy nhiên, ngu?i ta ghi nh?n có y?u t? di truy?n ho?c gia dình (t?c là khi gia dình có ngu?i b? ti?u du?ng thì nh?ng ngu?i còn l?i có nguy co d? b? b?nh ti?u du?ng hon). Y?u t? xã h?i cung góp ph?n gây ra b?nh ti?u du?ng nhu m?p phì, cách an u?ng, l?i s?ng ít ho?t d?ng th? l?c. dây là y?u t? mà chúng ta có th? c?i thi?n du?c.
2. Ai d? m?c b?nh ti?u du?ng? (http://duoconline.com/ct/com-vi-sinh-com-da-day-tra-tieu-duong-cao-diep-ha-chau-tra-tam-that/25/thao-duoc-methi-thao-duoc-methi-an-dobenh-tieu-duong-dai-thao-duong-benh-dai-thao-duongon-dinh-duong-huyet-giam-cholesterol-giam-benh-tieu-duong-tieu-duong.html)
- Ngu?i m?p phì
- Có cha, m?, anh ch? em trong nhà b? ti?u du?ng
- Thu?c dân t?c có nguy co: da den, da d?, châu Á
- N? sinh con n?ng hon 4kg ho?c dã du?c ch?n doán là ti?u du?ng trong thai k?
- Cao huy?t áp
- R?i lo?n m? trong máu (HDL ? 35mg/dl và ho?c Triglyceride ? 250mg/dl)
- Dã du?c ch?n doán là r?i lo?n dung n?p du?ng hay r?i lo?n du?ng huy?t lúc dói (m?c du?ng trong máu chua d?n m?c g?i là ti?u du?ng nhung dã là cao so v?i ngu?i bình thu?ng).
3. Tri?u ch?ng c?a b?nh ti?u du?ng là gì? (http://duoconline.com/ct/com-vi-sinh-com-da-day-tra-tieu-duong-cao-diep-ha-chau-tra-tam-that/25/thao-duoc-methi-thao-duoc-methi-an-dobenh-tieu-duong-dai-thao-duong-benh-dai-thao-duongon-dinh-duong-huyet-giam-cholesterol-giam-benh-tieu-duong-tieu-duong.html)
- Ti?u du?ng típ 1: thu?ng g?p ? ngu?i g?y, tr? tu?i, có các bi?u hi?n ti?u nhi?u, u?ng nhi?u, an nhi?u và g?y nhi?u.
- Ti?u du?ng típ 2: thu?ng g?p ? ngu?i m?p, cung có các tri?u ch?ng ti?u nhi?u, u?ng nhi?u, m? m?t, c?m giác ki?n bò ? d?u ngón tay và chân.Tuy nhiên, trong da s? các tru?ng h?p tri?u ch?ng b?nh thu?ng âm ? nên b?nh thu?ng phát hi?n mu?n, tình c?.
4. Bi?n ch?ng c?a ti?u du?ng là gì?
- Tim m?ch: cao huy?t áp, xo v?a d?ng m?ch, tai bi?n m?ch máu não, nh?i máu co tim
- Th?n: d?m trong nu?c ti?u, suy th?n
- M?t: d?c th?y tinh th?, mù m?t
- Th?n kinh: d? c?m, tê tay chân
- Nhi?m trùng: da, du?ng ti?u, lao ph?i, nhi?m trùng bàn chân.
- T? vong.
5. Làm sao d? phát hi?n s?m b?nh ti?u du?ng? (http://duoconline.com/ct/com-vi-sinh-com-da-day-tra-tieu-duong-cao-diep-ha-chau-tra-tam-that/25/thao-duoc-methi-thao-duoc-methi-an-dobenh-tieu-duong-dai-thao-duong-benh-dai-thao-duongon-dinh-duong-huyet-giam-cholesterol-giam-benh-tieu-duong-tieu-duong.html)
· C?n có hi?u bi?t v? b?nh ti?u du?ng. Nên di khám và làm xét nghi?m du?ng huy?t d?i v?i nh?ng ngu?i trên 45 tu?i. N?u k?t qu? bình thu?ng thì nên ki?m tra m?i 3 nam.
· Các d?i tu?ng sau nên xét nghi?m du?ng huy?t ? tu?i trên 30 và m?i nam 1 l?n:
- Trong gia dình có ngu?i thân b? ti?u du?ng (cha, m?, anh ch? em ru?t)
- M?p phì
- Ít ho?t d?ng th? l?c
- Dã du?c ch?n doán là r?i lo?n du?ng huy?t lúc dói hay r?i lo?n dung n?p du?ng
- Cao huy?t áp
- R?i lo?n m? trong máu.
· Tr? béo phì t? 10 tu?i tr? lên ho?c lúc b?t d?u d?y thì c?n ki?m tra du?ng máu m?i 2 nam 1 l?n n?u có kèm theo m?t trong các y?u t? sau:
- Trong gia dình có ngu?i thân b? ti?u du?ng (cha, m?, anh ch? em ru?t)
- S?m da vùng c?, vùng n?p g?p da
- Tang huy?p áp
- R?i lo?n m? trong máu.
6. Di?u tr? ti?u du?ng nhu th? nào?
· D? di?u tr? ti?u du?ng hi?u qu? c?n có s? dóng góp c?a nhi?u chuyên khoa:
- Bác si n?i khoa, n?i ti?t
- Chuyên gia v? dinh du?ng
- Di?u du?ng: cham sóc trong b?nh vi?n và hu?ng d?n vi?c cham sóc t?i nhà
- Nhân viên y t? khác: bác si v?t lý tr? li?u, chuyên khoa bàn chân, du?c si, b?o hi?m xã h?i.
- S? h?p tác ch?t ch? c?a b?nh nhân và s? ?ng h? c?a ngu?i thân, gia dình, b?n bè.
· Di?u tr? ti?u du?ng c?n ph?i có:
- Ch? d? dinh du?ng h?p lý
- Rèn luy?n co th?
- Chuong trình hu?n luy?n b?nh nhân
- Thu?c gi?m du?ng huy?t khi c?n thi?t (thu?c u?ng, insulin).
7. Vai trò c?a ch? d? an trong b?nh ti?u du?ng nhu th? nào?
Ch? d? an h?p lý là n?n t?ng cho k? ho?ch di?u tr? ti?u du?ng. Ch? d? an h?p lý giúp cho b?nh nhân ?n d?nh m?c du?ng trong máu, gi?m du?c li?u thu?c c?n s? d?ng, ngan ch?n ho?c làm ch?m xu?t hi?n các bi?n ch?ng, kéo dài tu?i th? b?nh nhân. Ch? d? an h?p lý còn giúp b?nh nhân c?m th?y tho?i mái, t? tin trong cu?c s?ng, ít có c?m giác b? tách bi?t trong d?i s?ng xã h?i.
Hi?n nay, các nhà dinh du?ng khuy?n cáo ch? d? an c?a ngu?i ti?u du?ng nên g?n gi?ng v?i ngu?i bình thu?ng:
1) Lu?ng b?t du?ng (g?o, b?p, khoai.) g?n v?i m?c ngu?i bình thu?ng (50-60%)
2) Cho phép ngu?i ti?u du?ng du?c s? d?ng du?ng don gi?n ? m?c h?n ch? (du?ng d? nêm th?c an, cho vào các lo?i th?c u?ng.)
3) Gi?m lu?ng ch?t béo (nên an các lo?i d?u, m? cá): 20-30%
4) Tang ch?t xo (có nhi?u trong rau, trái cây).
Ngu?i ti?u du?ng nên có ch? d? an g?n nhu bình thu?ng, an d?u d?n, không b? b?a, chia thành nhi?u b?a nh? trong ngày (4 - 6 b?a). Dây là y?u t? quan tr?ng giúp di?u tr? b?nh ti?u du?ng thành công.
C?n luu ý là không có m?t th?c don chung cho m?i b?nh nhân ti?u du?ng b?i vì m?i b?nh nhân ti?u du?ng có s? thích an u?ng khác nhau, m?c d? ho?t d?ng th? l?c khác nhau, m?c du?ng trong máu khác nhau, ho?c cách s? d?ng thu?c khác nhau.
8. Làm gì d? phòng tránh b?nh ti?u du?ng?
1) Phòng tránh th?a cân, béo phì:
- D?a vào ch? s? BMI (ch? s? kh?i c?a co th?)
BMI = CN:CC2 (trong dó cân n?ng tính b?ng kg, chi?u cao tính b?ng mét)
Ch? s? này nên gi? trong kho?ng 18,5-23
- Vòng eo: nam < 90cm, n? < 80cm
- T? l? m? co th?: nam < 25%
n? < 30%.
2) Gia tang ho?t d?ng th? l?c:
- Choi th? thao hon 30 phút trong h?u h?t các ngày
- T?p th? d?c kho?ng 1gi?/ngày trong h?u h?t các ngày
- Nang d?ng trong m?i ho?t d?ng, bu?c kho?ng t? 5.000-10.000 bu?c chân/ngày.
3) Dinh du?ng h?p lý:
- An da d?ng: nên an trên 20 lo?i th?c ph?m m?i ngày b?ng cách an các món an h?n h?p, có nhi?u món trong m?t b?a an, và món an nên thay d?i trong ngày, gi?a các ngày, theo mùa. Nên h?n ch? an nh?ng th?c an cung c?p nang lu?ng r?ng nhu du?ng, nu?c ng?t, k?o.
- An ch?ng m?c: không an b?a nào quá no hay quá dói, không an th? gì quá nhi?u.
- An th?c an nguyên v?n, g?n v?i thiên nhiên d? ít b? m?t di các thành ph?n dinh du?ng có trong th?c an.
Tóm l?i:
* Ti?u du?ng là m?t b?nh m?n tính, n?u không du?c phát hi?n và di?u tr? s?m d? d?n d?n các bi?n ch?ng nguy hi?m ? tim, th?n, m?t, não.
* Ch? d? an và v?n d?ng h?p lý là n?n t?ng trong di?u tr?.
* B?nh có th? phòng ng?a du?c b?ng ch? d? dinh du?ng h?p lý, gia tang ho?t d?ng th? l?c và gi? cân n?ng v?a ph?i, tránh b? m?p phì.
BS. Lâm Th? Mai Liên
Trung tâm Dinh du?ng TP. HCM
Ti?u du?ng là m?t b?nh m?n tính, có tác d?ng c?a y?u t? di truy?n, do h?u qu? c?a s? thi?u h?t Insulin (m?t lo?i hóc môn do t?y hay còn g?i là lá mía c?a ngu?i ti?t ra). B?nh du?c d?c trung b?i tình tr?ng tang du?ng ? trong máu và các r?i lo?n chuy?n hóa khác.
T? xa xua, các th?y thu?c dã ghi nh?n s? xu?t hi?n c?a b?nh ti?u du?ng. D?c bi?t, trong vài th?p niên g?n dây, s? ngu?i m?c b?nh ti?u du?ng trên th? gi?i gia tang v?i t?c d? r?t nhanh chóng, do v?y hi?n nay ti?u du?ng du?c xem nhu là m?t d?i d?ch c?a toàn c?u.
T?i M?, nam 1993 có kho?ng 7,8 tri?u ngu?i du?c ch?n doán là b?nh ti?u du?ng, chi?m t? l? 3,1% tang g?p 5 l?n so v?i nam 1958; trong dó có d?n 90-95% ngu?i thu?c ti?u du?ng típ 2 (là lo?i ti?u du?ng xu?t hi?n ? tu?i trung niên hay l?n hon). Theo T? ch?c S?c kh?e Th? gi?i (WHO) nam 2000 s? ngu?i m?c b?nh ti?u du?ng trên th? gi?i là 177 tri?u, d? tính d?n nam 2025 con s? này s? là 300 tri?u.
Riêng t?i Vi?t Nam, nam 1991 t? l? ngu?i m?c b?nh ? Hà N?i là 1,1%; ? Hu? 0,96%; ? TP. HCM 2,3%. Nam 2002, t? l? b?nh ti?u du?ng trên toàn qu?c là 2,7%; riêng t?i các thành ph? t? l? m?c là 4,4% trong khi ? các khu v?c khác dao d?ng t? 2,1 - 2,7%.
1. Nguyên nhân nào gây ra b?nh ti?u du?ng?] (http://duoconline.com/ct/com-vi-sinh-com-da-day-tra-tieu-duong-cao-diep-ha-chau-tra-tam-that/25/thao-duoc-methi-thao-duoc-methi-an-dobenh-tieu-duong-dai-thao-duong-benh-dai-thao-duongon-dinh-duong-huyet-giam-cholesterol-giam-benh-tieu-duong-tieu-duong.html)
Hi?n nay chua rõ nguyên nhân chính xác gây ra b?nh ti?u du?ng. Tuy nhiên, ngu?i ta ghi nh?n có y?u t? di truy?n ho?c gia dình (t?c là khi gia dình có ngu?i b? ti?u du?ng thì nh?ng ngu?i còn l?i có nguy co d? b? b?nh ti?u du?ng hon). Y?u t? xã h?i cung góp ph?n gây ra b?nh ti?u du?ng nhu m?p phì, cách an u?ng, l?i s?ng ít ho?t d?ng th? l?c. dây là y?u t? mà chúng ta có th? c?i thi?n du?c.
2. Ai d? m?c b?nh ti?u du?ng? (http://duoconline.com/ct/com-vi-sinh-com-da-day-tra-tieu-duong-cao-diep-ha-chau-tra-tam-that/25/thao-duoc-methi-thao-duoc-methi-an-dobenh-tieu-duong-dai-thao-duong-benh-dai-thao-duongon-dinh-duong-huyet-giam-cholesterol-giam-benh-tieu-duong-tieu-duong.html)
- Ngu?i m?p phì
- Có cha, m?, anh ch? em trong nhà b? ti?u du?ng
- Thu?c dân t?c có nguy co: da den, da d?, châu Á
- N? sinh con n?ng hon 4kg ho?c dã du?c ch?n doán là ti?u du?ng trong thai k?
- Cao huy?t áp
- R?i lo?n m? trong máu (HDL ? 35mg/dl và ho?c Triglyceride ? 250mg/dl)
- Dã du?c ch?n doán là r?i lo?n dung n?p du?ng hay r?i lo?n du?ng huy?t lúc dói (m?c du?ng trong máu chua d?n m?c g?i là ti?u du?ng nhung dã là cao so v?i ngu?i bình thu?ng).
3. Tri?u ch?ng c?a b?nh ti?u du?ng là gì? (http://duoconline.com/ct/com-vi-sinh-com-da-day-tra-tieu-duong-cao-diep-ha-chau-tra-tam-that/25/thao-duoc-methi-thao-duoc-methi-an-dobenh-tieu-duong-dai-thao-duong-benh-dai-thao-duongon-dinh-duong-huyet-giam-cholesterol-giam-benh-tieu-duong-tieu-duong.html)
- Ti?u du?ng típ 1: thu?ng g?p ? ngu?i g?y, tr? tu?i, có các bi?u hi?n ti?u nhi?u, u?ng nhi?u, an nhi?u và g?y nhi?u.
- Ti?u du?ng típ 2: thu?ng g?p ? ngu?i m?p, cung có các tri?u ch?ng ti?u nhi?u, u?ng nhi?u, m? m?t, c?m giác ki?n bò ? d?u ngón tay và chân.Tuy nhiên, trong da s? các tru?ng h?p tri?u ch?ng b?nh thu?ng âm ? nên b?nh thu?ng phát hi?n mu?n, tình c?.
4. Bi?n ch?ng c?a ti?u du?ng là gì?
- Tim m?ch: cao huy?t áp, xo v?a d?ng m?ch, tai bi?n m?ch máu não, nh?i máu co tim
- Th?n: d?m trong nu?c ti?u, suy th?n
- M?t: d?c th?y tinh th?, mù m?t
- Th?n kinh: d? c?m, tê tay chân
- Nhi?m trùng: da, du?ng ti?u, lao ph?i, nhi?m trùng bàn chân.
- T? vong.
5. Làm sao d? phát hi?n s?m b?nh ti?u du?ng? (http://duoconline.com/ct/com-vi-sinh-com-da-day-tra-tieu-duong-cao-diep-ha-chau-tra-tam-that/25/thao-duoc-methi-thao-duoc-methi-an-dobenh-tieu-duong-dai-thao-duong-benh-dai-thao-duongon-dinh-duong-huyet-giam-cholesterol-giam-benh-tieu-duong-tieu-duong.html)
· C?n có hi?u bi?t v? b?nh ti?u du?ng. Nên di khám và làm xét nghi?m du?ng huy?t d?i v?i nh?ng ngu?i trên 45 tu?i. N?u k?t qu? bình thu?ng thì nên ki?m tra m?i 3 nam.
· Các d?i tu?ng sau nên xét nghi?m du?ng huy?t ? tu?i trên 30 và m?i nam 1 l?n:
- Trong gia dình có ngu?i thân b? ti?u du?ng (cha, m?, anh ch? em ru?t)
- M?p phì
- Ít ho?t d?ng th? l?c
- Dã du?c ch?n doán là r?i lo?n du?ng huy?t lúc dói hay r?i lo?n dung n?p du?ng
- Cao huy?t áp
- R?i lo?n m? trong máu.
· Tr? béo phì t? 10 tu?i tr? lên ho?c lúc b?t d?u d?y thì c?n ki?m tra du?ng máu m?i 2 nam 1 l?n n?u có kèm theo m?t trong các y?u t? sau:
- Trong gia dình có ngu?i thân b? ti?u du?ng (cha, m?, anh ch? em ru?t)
- S?m da vùng c?, vùng n?p g?p da
- Tang huy?p áp
- R?i lo?n m? trong máu.
6. Di?u tr? ti?u du?ng nhu th? nào?
· D? di?u tr? ti?u du?ng hi?u qu? c?n có s? dóng góp c?a nhi?u chuyên khoa:
- Bác si n?i khoa, n?i ti?t
- Chuyên gia v? dinh du?ng
- Di?u du?ng: cham sóc trong b?nh vi?n và hu?ng d?n vi?c cham sóc t?i nhà
- Nhân viên y t? khác: bác si v?t lý tr? li?u, chuyên khoa bàn chân, du?c si, b?o hi?m xã h?i.
- S? h?p tác ch?t ch? c?a b?nh nhân và s? ?ng h? c?a ngu?i thân, gia dình, b?n bè.
· Di?u tr? ti?u du?ng c?n ph?i có:
- Ch? d? dinh du?ng h?p lý
- Rèn luy?n co th?
- Chuong trình hu?n luy?n b?nh nhân
- Thu?c gi?m du?ng huy?t khi c?n thi?t (thu?c u?ng, insulin).
7. Vai trò c?a ch? d? an trong b?nh ti?u du?ng nhu th? nào?
Ch? d? an h?p lý là n?n t?ng cho k? ho?ch di?u tr? ti?u du?ng. Ch? d? an h?p lý giúp cho b?nh nhân ?n d?nh m?c du?ng trong máu, gi?m du?c li?u thu?c c?n s? d?ng, ngan ch?n ho?c làm ch?m xu?t hi?n các bi?n ch?ng, kéo dài tu?i th? b?nh nhân. Ch? d? an h?p lý còn giúp b?nh nhân c?m th?y tho?i mái, t? tin trong cu?c s?ng, ít có c?m giác b? tách bi?t trong d?i s?ng xã h?i.
Hi?n nay, các nhà dinh du?ng khuy?n cáo ch? d? an c?a ngu?i ti?u du?ng nên g?n gi?ng v?i ngu?i bình thu?ng:
1) Lu?ng b?t du?ng (g?o, b?p, khoai.) g?n v?i m?c ngu?i bình thu?ng (50-60%)
2) Cho phép ngu?i ti?u du?ng du?c s? d?ng du?ng don gi?n ? m?c h?n ch? (du?ng d? nêm th?c an, cho vào các lo?i th?c u?ng.)
3) Gi?m lu?ng ch?t béo (nên an các lo?i d?u, m? cá): 20-30%
4) Tang ch?t xo (có nhi?u trong rau, trái cây).
Ngu?i ti?u du?ng nên có ch? d? an g?n nhu bình thu?ng, an d?u d?n, không b? b?a, chia thành nhi?u b?a nh? trong ngày (4 - 6 b?a). Dây là y?u t? quan tr?ng giúp di?u tr? b?nh ti?u du?ng thành công.
C?n luu ý là không có m?t th?c don chung cho m?i b?nh nhân ti?u du?ng b?i vì m?i b?nh nhân ti?u du?ng có s? thích an u?ng khác nhau, m?c d? ho?t d?ng th? l?c khác nhau, m?c du?ng trong máu khác nhau, ho?c cách s? d?ng thu?c khác nhau.
8. Làm gì d? phòng tránh b?nh ti?u du?ng?
1) Phòng tránh th?a cân, béo phì:
- D?a vào ch? s? BMI (ch? s? kh?i c?a co th?)
BMI = CN:CC2 (trong dó cân n?ng tính b?ng kg, chi?u cao tính b?ng mét)
Ch? s? này nên gi? trong kho?ng 18,5-23
- Vòng eo: nam < 90cm, n? < 80cm
- T? l? m? co th?: nam < 25%
n? < 30%.
2) Gia tang ho?t d?ng th? l?c:
- Choi th? thao hon 30 phút trong h?u h?t các ngày
- T?p th? d?c kho?ng 1gi?/ngày trong h?u h?t các ngày
- Nang d?ng trong m?i ho?t d?ng, bu?c kho?ng t? 5.000-10.000 bu?c chân/ngày.
3) Dinh du?ng h?p lý:
- An da d?ng: nên an trên 20 lo?i th?c ph?m m?i ngày b?ng cách an các món an h?n h?p, có nhi?u món trong m?t b?a an, và món an nên thay d?i trong ngày, gi?a các ngày, theo mùa. Nên h?n ch? an nh?ng th?c an cung c?p nang lu?ng r?ng nhu du?ng, nu?c ng?t, k?o.
- An ch?ng m?c: không an b?a nào quá no hay quá dói, không an th? gì quá nhi?u.
- An th?c an nguyên v?n, g?n v?i thiên nhiên d? ít b? m?t di các thành ph?n dinh du?ng có trong th?c an.
Tóm l?i:
* Ti?u du?ng là m?t b?nh m?n tính, n?u không du?c phát hi?n và di?u tr? s?m d? d?n d?n các bi?n ch?ng nguy hi?m ? tim, th?n, m?t, não.
* Ch? d? an và v?n d?ng h?p lý là n?n t?ng trong di?u tr?.
* B?nh có th? phòng ng?a du?c b?ng ch? d? dinh du?ng h?p lý, gia tang ho?t d?ng th? l?c và gi? cân n?ng v?a ph?i, tránh b? m?p phì.